Tuesday, 5 August 2008

Koreni - Dobrica Ćosić

http://www.znanje.org/lektire/i22/09/02iv0927/glavna.html

Dobrica Cosic (Drenova kod Trstenika,29. 12. 1921) romansijer i esejista,zavrsio je poljoprivrednu skolu. U NOB-u je bio komesar Romskog partizanskog odreda. Poslije rata bavio se jedno vrijeme politickim radom koji je ubrzo napustio posvetivsi se iskljucivo knjizevnom stvaralastvu ,mada su njegove esejisticke publikacije imale politicki i kulturoloski znacaj.Prvi njegovi prozni radovi nisu skrenuli paznju knjizevne kritike .Tek je njegovim prvim romanom"Daleko je sunce" (1951),pokazao da s njim srpska knjizevnost dobija darovitog stvaraoca. Prvi put u poratnoj srpskoj njizevnosti o ratu i revoluciji ovde je uzbudljivo naslikana drama jednog partizanskog odreda u kojoj Cosicevi junaci imaju mucne trenutke sumnje i kolebanja , znaju da zaplacu pa cak i da sumnjaju ispravnost ratne taktike,i svoju sumnju da plate zivotom pred cijevima svojih saboraca.Ohrabren pocetnim uspjehom Cosic je uporno istrajno radio na upoznavanju moderne domace i evropske proze i filozofske i socijoloske naucne misli sto mu je omogucilo da svojim novim djelima dospije ne samo u vrh jugoslovenske knjizevnosti vec i da znacajno pregranici nacionalne medje. 
Dosad je objavio i slijedeca djela : KORENI (roman 1954) ,SEDAM DANA U BUDIMPESTI (1956) , DEOBE (roman 1961) , AKCIJA (eseji 1964) ,ODGOVORNOSTI (eseji 1966) ,BAJKA (roman parabola 1966) , MOC I STREPNJE (1971) ,STVARNO I MOGUCE (eseji 1982) ,VREME ZLA (trotomni roman) ,VERENIK (1984) ,GRESNIK (1985) ,OTPADNIK (1986) .
Koreni Dobrice Cosica su tematsi slojevit roman,moderan i po tematici koju obradjuje i po umjetnickoj metodologiji kojom je gradjen .Tematski slojevi romana celovito predstavljaju srpsko selo u njegovom sporom preobrazavanju tokom 19 veka. U mnostvu motiva i tema osobito se istice sledece : tradicionalno slobodarstvo srpskog seljastva,izrazeno u otvorenoj borbi protiv domace despotije i apsolutizma; radikalizam kao idejno-politicko uporiste borbenog seljastva; odrzavanje kultova srpske srpske nacionalne mitologije konstituisane jos u davna vremena i sublimisane kroz etiku narodne epike;problem preranog gasenja porodicnih stabala; patrijarhalna despotija kao kult; evropeizacija srpskog intelektualca; raslojavanje srpskog sela; materinski nagon;psihologija suvisnog covjeka;problem identifikacije licnosti, itd. Devetnaesti vek u zivotu knezevine srbije omedjen je na pocetku ustanickom osvetom pobunjenika nad Osmanlijama ,a na kraju tiranijom sopstvene drzavne vlasti nad nezadovoljnim seljastvom.Cosic je pokazao kako svaka generacija ,gradeci sopstveni zivot ,placa velike dugove onome sto nasedjuje od predaka. Cosic je prikazao tri generacije iz zivota srpskog drustva: jednu cine Karadjordjevi ustanci koji se kao ljudi ostvaruju u borbi protiv turaka i stvaranju sopstvenih poseda .Druga generacija se socijalno raslojava i u tom se raslojavanju markantnije izticu bogatiji posednici ,jedne ,i njihove sluge ,s druge strane .Trecu generaciju cine oni koji nastoje da u osvit 20. veka ,pokrenu srpsko drustvo iz mrtvila i apatije kao posledice politicke obezpravljenosti i despotije.Prvu generaciju predstavljaju Luka Dosljak ,njegova otresitya supruga Kata, njen prvi muz Vasilije ,roditelji neobicnog starca Nikole i roditelji Steve Cadjevica . U drugoj generaciji isticu se Acim Katic ,Steva Cadjevic , profesor Andra ,starac Nikola ... Predstavnici trece generacije su Acimovi sinovi Vukasin i Djordje ,DJordjeva supruka Simka, Njihov sluga Tola Dacic .Da bi umetnicki realizovo ovako slozenu drustvenu, socijalnu, eticku, psiholosku problematiku ,Cosic je zamislio desetak ljudskih karaktera koji cjelovito oslikavaju srpsko drustvo 19.veka .

Pitanja :

1. Tragika porodice i tragika naroda

2. Acim Katic kao seljacki vodja

3. Djordje i Vukasin - nasljednici ili izdajnici

4. Simka-zena i majka

5. Rodjenje Adama - novi pocetak ili kraj

Odgovori :

1. Koreni su ogledalo sa dva lica ; u jednom se oslikava Srbija 20. veka izjedena unutrasnjim previranjima ,neslogom naroda i pohlepom politicara .Drugo lice ogledala zadire u psihologiju jedne porodice kojoj uprkos materijalnom bogatstvu i prestizu prijeti raspad i gazenje loze.

2. Acim Katic,seljacki sin,gazda,domacin i radikalski prvak istice se u jednom planu kao vodja naroda ,domisljat i sposoban ,sa jasnim politickim ciljevima izgradjeni na tradiciji i jako tradicionalnom osjecaju .S druge strane ,on je skrhan saznanjem da nemoze da se uhvati u kopstac sa problemima koje donosi novo vreme ali i sa porodicnim problemima ,te prezivljava niz poraza koje to jos vise oslabljuju.

3. Djordje i Vukasin su dva lika koje veze zajednicko porjeklo ali ih mnogo vise razdvaja .Vukasin predstavlja izdanak novog bremena novog doba i misli. Francuski djak se vraca u Srbiju koja jos nije uspjela da se oslobodi turskog jarma i nasledja koja posce pod teretom neprosvecenosti i siromastva.On stremi ka evropskom duhu ali se istovremeno budi Vukasin zadojen tradicionalnim i seljackim, sto dovodi do unutrasnje borbe ,mucenje i preispitivanja.Djordje je svojim poslovnim uspjesima ,trgovinom i bogatstvo osigurao mjesto u drustvu ,ali ono je poput njegoivog polozaja u porodici na klimavim nogama , jer on nije u mogucnosti da ispuni osnovni zadatak-da obezbjedi sebi potomka i nastavi lozu Katica.Pritisnut sa jedne strane ocevom naklonoscu prema Vukasinu a s druge sopstvenim nedostatcima ,sto ga jos vise unizava u sopstvenim ocima ,iako je mocnik i gazda u ocima drugih .I Vukasin i Djordje su izdanici Acima Katica ali ne udovoljavaju negovim zeljama : prvi se priklanja ocevim politickim protivnicima a drugi je zigosan jalovoscu .

4. Simka je lik okarakterisan ljepotom snagom i zdravljem sto jos vise istice Djordjevu jalovost. Ona je u potpunosti svjesna svog porjekla i svog polozaja u kuci Katica u koju je usla iz siromasne nadnicarske porodice.Iako je to protiv na njenoj prirodi ona se predaje Toli Dacicu da bi ocuvala sebe i porodicu .

5. Prodjenje Adama ponistava sve sto je bilo prije trulo i lose u porodici - Simka se oslobadja mora i nesanica ,Acim mu posvecuje ostatak zivota a Djordje dobija toliko zeljenog nasljednika .Adam je simbol prelaska iz starog vremena u novo , i sto se tice porodice i Srbije s pocetka 20. vijeka.

Kuda nas vode nasi koreni ?

Svaki covjek ima porjeklo koje na neki nacin odredjuje njegovu sudbinu ili bar dobar dio nje.Kod nas na Balkanu ta uloga porjekla je istaknuta kao nigdje drugdje u svijetu .Kakvo ti je prezime ,odakle dolazis ,ko su ti bili djedovi cesto moze da bude vaznije od onoga sta si ti ustvari.Covjek bez korjena je - nula bez proslosti i buducnosti .Neminovno se ,dakle , postavlja pitanje kakvi su to nasi toliko vazni korjeni koji nas kao aveti iz proslosti progone na nasem putu buducnosti .Ono sto se moze reci da su ti korjeni generacijama iznicali iz krvavog tla .Stalni ratovi ,bune i ustanci ,tlacenja od strane turskih osvajaca kroz istoriju odnosila su nase (srpske) najbolje glave i najhrabrije duse .Kada sumiramo Srpskog naroda mi mozemo samo zbunjeni da stanemo i upitamo se : kuda dalje ? Cemu nas uci nasa istorija i sta zahtjeva od nas ?da li je to nemilosrdna osveta zbog ogromne nepravde i zla koje su vjekovima okomljavale na nase pretke ? Trebamo skupiti horde ubice i krvoloka i zbrisati sa lica zemlje sve nase neprijatelje ili da i dalje budemo mirne ovce koje cekaju klanje.  

http://www.gimnazijaso.edu.rs/lektire/iv/dobrica-cosic-koreni.php

Dobrica Ćosić (1921- )

Rođen i odrastao u okolini Trstenika, učesnik NOB-a, pripadao mladoj generaciji "srpskih književnika" koji stvaraju nakon drugog svetskog rata.Najpoznatija dela: "Koreni" 1945, "Daleko je sunce" 1951, "Vreme smrti", "Vreme zla" (grešnik, pokojnik, vernik), "Vreme vlasti" 

"Koreni"-u fabuli romana uspešno prepliću dve drame: porodična drama seljačkog radikalskog prvaka Aćima Katića i bračna drama njegovog sina Đorđa.Ugledni bogati političar ima dva sina Vukašina i Đorđa.Vukašin je školovan u Parizu na Sorboni, ži u Beogradu, oženjen ćerkom fabrikanta, stidi se seljačkog porekla i priklonio se uticajnoj ženinoj familiji.Gradi karijeru kao vladin činovnik i na suprotnoj političkoj strani od svog oca.Oca veoma boli što se on priklonio njegovom političkom neprijatelju i otac nikad ne dolazi u Beograd i ne poznaje svoje unuke Ivana i Milenu.Đorđu kao mlađem namenjeno je da ostane na selu i uveća imanje koje će jednog dana i brat da nesledi i on je pomalo ljubomoran na brata.Đorđe je ljubomoran i na svoju suprugu Simku, lepu i jedru ženu sa kojom nakon 15 godina braka nema dece. Za neplodnost braka je kriv Đorđe i pisac se naročito zadržava na slikama intimnih bračnih odnosa između Simke i Đorđa.On je bezmučno utučen, napija se do besvesti, preti da će je oterati ako mu ne rodi sina naslednika, zazire od svakog muškarca u dvorištu, sve dok nespretna Simka iz tajnog odnosa sa slugom Tomom Dačićem ne zatrudni i rodi sina naslednika Katićevoj lozi.Najtragičniji lik je Đorđe bogataš i očajnik koji godinama putuje, spava pod kolima i svestan je svoje krivice za neplodnost.Snažno je prikazano psihološko mučenje kada želi da otera Simku i njen strah šta će biti s njom ako se vrati u sirotinju.Tragičan je lik gospodara Aćima Katića pojma bogatstva, seljački radikalski vođa, ugledan, apsolutan gospodar u Prerovu i okolini i nepreza ni od zločina.Simka je uzeta iz siromašne kuće samo zato što je trebala da svojom rasnom lepotom i vitalnošću ojača lozu Katića.Krajnja beda u očevoj kući naterala je da se uda za bogatog nemoćnika i da živi u paklu od braka mučena materinskom čežnjom za porodom.

Koreni

O delu:

 Koreni su drugi roman Dobrice Ćosića. Objavljen je 1954. godine.
 Roman Koreni je tematski slojevit, moderan i po tematici koju obrađuje i po umetničkoj metodologiji kojom je građen. Tematski slojevi romana celovito predstavljaju srpsko selo u njegovom sporom preobraženju tokom 19. veka. U mnoštvu motiva i tema posebno se ističu sledeće: tradicionalno slobodarstvo srpskog seljaštva, izraženo u otvorenoj borbi protiv domaće despotije i apsolutizma; održavanje kultova srpske nacionalne mitologije konstituisane još u davna vremena; problem preranog gašenja porodičnog stabla; patrijarhalna despotija kako kult; evropeizacija srpskog intelektualca; raslojavanje srpskog sela; materinski nagon; psihologija suvišnog čoveka; problem identifikacije ličnosti; itd. Devetnaesti vek u životu kneževine srbije omeđen je na početku ustaničkom osvetom pobunjenika nad Osmanlijama, a na kraju tiranijom sopstvene državne vlasti nad nezadovoljnim narodom. Ćosić je pokazao kako svaka generacija , gradeći sopstveni život, plaća velike dugove onome što nasleđuje od predaka. U romanu Koreni prikazane su tri generacije srpskog društva: jednu čine Karađorđevi ustanici koji se kao ljudi ostvaruju u borbi protiv turaka i stvaranju sopstvenih poseda. Druga generacija se socijalno raslojava i u tom se raslojavanju ističu bogati pojedinci sa jedne, i njihove sluge sa druge strane. Treću generaciju čime oni koji nastoje da na kraju 19. veka, pokrenu srpsko društvo iz mrtvila i apatije kao posledice obespravljenosti i depresije. Prvu generaciju predstavljaju Luka Došljak, njegova supruga Kata, njen prvi muž Vasilije, roditelji neobičnog starca Nikole i roditelji Steve Čađenovića. U drugoj generaciji ističu se Aćim Katić, Steva Čađenović, profesor Andra i starac Nikola. Predstavnici treće generacije su Aćimovi sinovi Vukašin i Đorđe, Đorđeva supruga Simka i njihov sluga Tola Dačić. Da bi umetnički realizovao ovako složenu društvenu, socijalnu, etičku i psihološku problematiku, Ćosić je zamislio desetak ljudskih karaktera koji u celini oslikavaju srpsko društvo 19. veka.
  Novina Korena je, pre svega, u postupku i stilu. To je poetski psihološki roman, umnogostručene subjektivne perspektive, u kojem se dramatični sudari među ličnostima osvetljavajući iz više uglova, sa stanovišta svih aktera radnje.

Radnja:

Fabula je smeštena u kraj devetnaestog veka u jedno srpsko selo i prati živote Aćima Katića, jednog od radikalskih vođa tog vremena, i njegovih sinova Vukašina i Đorđa.
Vukašin je bio na školovanju nekoliko godina u Francukoj i početkom romana se vraća kući kod oca i brata mu Đorđa da bi im saopštio da se ženi ćerkom liberala Tošića, Aćimovog političkog neprijatelja. Aćim ga se odriče i preti da će ga izbrisati iz testamenta. Istovremeno, Đorđe i njegova supruga Smiljka imaju probleme, jer ni posle 15 godina braka nemaju dece. Đorđe se sve češće napija i u jednom od tih pijanstava izbacuje Smiljku iz kuće. Aćim je očajan zbog svađe sa sinom miljenikom Vukašinom, i što od besa, što od očaja rešava da pozove seljake iz svoga sela Prerova na bunu. Pijani vojnici uspevaju da bez velike muke uguše bunu, ubivši pritom petoricu seljaka.
Istovremeno, Smiljki na um pada spasonosna ideja: da zatrudni sa jednim od Đorđevih sluga. Ubrzo posle toga saznajemo da je Smiljka trudna, a Đorđe joj dopušta da se vrati kući, iako su i on i Aćim puni sumnji oko toga ko je otac deteta. Smiljka rađa sina i beba dobija ime Adam. Kako Adam raste, sve je viši i viši, a sve manje liči na oca Đorđa koji je izrazito nizak. Kada je Adamu bilo 5 godina, majka mu Smiljka se razboljeva i umire, a on jedva preživljava. Ovaj događaj konačno navodi Aćima i Đorđa da Adama prihvate kao svog.


2 comments:

professor.niksa said...

sastav je za 10...svaka cast

Monse,Moka,pevaljka,fudbaler said...

Super sastav,...hvala puno,...imala sam velike koristi,... ;)